Inflammaging ภัยเงียบ ยิ่งอักเสบ ยิ่งแก่ไว

●    การอักเสบเรื้อรังระดับต่ำที่เกิดขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น มักเกิดจากภูมิคุ้มกันเสื่อม เซลล์แก่ ไมโทคอนเดรียเสื่อม และไมโครไบโอมเสียสมดุล แม้ไม่มีอาการ แต่จะเร่งความเสื่อมของร่างกายและเพิ่มความเสี่ยงโรคเรื้อรัง
●    Inflammaging เพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจ เบาหวาน มะเร็ง สมองเสื่อม และทำให้การตอบสนองต่อวัคซีน/การรักษาลดลง 
●    แนวทางชะลอ Inflammaging คือ การกินอาหารต้านการอักเสบ ออกกำลังกาย จัดการความเครียดและนอนให้เพียงพอ รวมถึงเลิกบุหรี่ การตรวจสุขภาพเชิงลึก และอาจใช้อาหารเสริมบางชนิดภายใต้การดูแลแพทย์

แม้ว่าเราไม่อาจหยุดยั้งความชราได้ แต่เราสามารถเลือกวิธีใช้ชีวิตเพื่อให้แก่ตัวลงอย่างมีคุณภาพ หนึ่งในนั้นคือการจัดการกับ “การอักเสบจากความชรา” ซึ่งเป็นกระบวนการอักเสบที่เกิดขึ้นเมื่อเราอายุมากขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเรื้อรัง งานวิจัยชี้ว่า ภาวะนี้อาจเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ผู้สูงอายุมีแนวโน้มเกิดโรคต่าง ๆ ได้มากกว่าช่วงวัยหนุ่มสาว

“Inflammaging” มาจาก Inflammation + Aging หมายถึง การที่ร่างกายมีการอักเสบเรื้อรังในระดับต่ำ (chronic low-grade inflammation) ซึ่งเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและยาวนานเมื่ออายุมากขึ้น แม้จะไม่รุนแรงเทียบกับการติดเชื้อเฉียบพลัน และไม่มีอาการชัดเจน แต่กลับสร้างผลเสียสะสมในระดับเซลล์และอวัยวะ ส่งผลให้เกิดความเสื่อมของระบบร่างกายเร็วขึ้น และเป็นปัจจัยสำคัญของการแก่ชรา และยังเกี่ยวข้องโดยตรงกับโรคมะเร็งและโรคเรื้อรังอื่นๆ เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ และสมองเสื่อม

ดังนั้น หากเราสามารถควบคุมการอักเสบเรื้อรังได้ด้วยการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต ก็อาจช่วยชะลอหรือป้องกันการเกิดโรคเรื้อรังที่สัมพันธ์กับการอักเสบได้
มีงานวิจัยเกี่ยวกับ Inflammaging มากถึง 1,800 บทความ ที่ตีพิมพ์ตั้งแต่ปี 2005–2024 หนึ่งในนั้นเป็นการศึกษาประชากรสหรัฐอเมริกา อายุ 50 ปีขึ้นไป จำนวน 3,113 คน ชี้ให้เห็นว่า Inflammaging ที่วัดจากหลายตัวชี้วัด สัมพันธ์กับอัตราการตายภายใน 4 ปี มากกว่าสัญญาณความชราแบบ epigenetic clocks หรือปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ

 

สาเหตุและกลไกการเกิด Inflammaging

●    ภูมิคุ้มกันเสื่อม หรือ ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน (Immunosenescence)
เมื่ออายุมากขึ้นระบบภูมิคุ้มกันจะมีประสิทธิภาพลดลง ตอบสนองต่อเชื้อโรคได้ช้าลง แต่กลับมีการกระตุ้นบางส่วนเกินความจำเป็น ทำให้เกิดภาวะอักเสบแบบเรื้อรัง
●    เซลล์แก่ (Senescent cells) หรือ เซลล์ซอมบี้ (Zombie Cells)
เมื่อเซลล์เข้าสู่สภาวะ “แก่” โดยธรรมชาติจะมีการกำจัดออกจากระบบ แต่กระบวนการนี้สามารถผิดพลาดได้ เกิดการสะสมของเซลล์เสื่อม และหลั่งสารก่อการอักเสบ เช่น cytokines, chemokines ออกมาเรื่อย ๆ เกิด senescence-associated secretory phenotype (SASP) ซึ่งเป็นตัวเร่งให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง
●    ไมโทคอนเดรียเสื่อมและอนุมูลอิสระ (Oxidative stress)
ไมโทคอนเดรียที่เสื่อมจะผลิตพลังงานได้ลดลง แต่ปล่อยอนุมูลอิสระเพิ่มขึ้น ทำให้ DNA และโปรตีนเสียหาย กระตุ้นให้เกิดการอักเสบ
●    ความไม่สมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ (gut dysbiosis)
จุลินทรัย์ในลำไส้ที่เสียสมดุล (dysbiosis) ทำให้ผนังลำไส้รั่ว (leaky gut) สารพิษและชิ้นส่วนแบคทีเรียเล็ดรอดเข้าสู่กระแสเลือด กระตุ้นภูมิคุ้มกันให้เกิดการอักเสบตลอดเวลา
●    การบริโภคอาหารที่กระตุ้นการอักเสบ เช่น น้ำตาลทรายขาว น้ำมันพืชแปรรูป 
●    ความเครียดเรื้อรังและการนอนหลับที่ไม่มีคุณภาพ
●    การเปลี่ยนแปลงทาง Epigenetics พฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมมีผลต่อการทำงานของยีน เมื่อกลไกนี้เสื่อมจะเพิ่มความเสี่ยงโรค
●    ระบบกำจัดส่วนประกอบของเซลล์ที่เสียหาย      (Autophagy) ทำงานน้อยลงเมื่ออายุมากขึ้น

 

ผลกระทบของ Inflammaging

Inflammaging ส่งผลต่อร่างกายคนเรา ดังนี้
●    เร่งการเสื่อมของอวัยวะ หลอดเลือดแข็งตัว สมองฝ่อ กล้ามเนื้อลีบ
●    เป็นปัจจัยเสี่ยงโรคหลายชนิด เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด เบาหวานชนิดที่ 2 โรคมะเร็งบางชนิด โรคสมองเสื่อม (เช่น อัลไซเมอร์)
●    ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อวัคซีนและการรักษา ได้ลดลง

 

แนวทางป้องกันและชะลอ Inflammaging

โภชนาการ  

เลือกรับประทานอาหารต้านการอักเสบ เน้นอาหารแบบ anti-inflammatory เช่น Mediterranean diet เน้นผักใบเขียว ผลไม้สด ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว น้ำมันมะกอก ปลาไขมันสูงที่อุดมด้วยโอเมก้า-3 เช่น แซลมอน ซาร์ดีน และแมคเคอเรล 
หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป ขนมหวาน คาร์โบไฮเดรตขัดสี อาหารทอด เนื้อแดง ไขมันทรานส์ และผลิตภัณฑ์นมที่มีไขมันสูง

การออกกำลังกาย 

ออกกำลังกายเป็นประจำอย่างน้อยวันละ 30 นาที ไม่ว่าจะเป็นการเดินเร็ว ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยาน เสริมด้วยการยืดกล้ามเนื้อและฝึกกล้ามเนื้อ เพื่อช่วยเพิ่มความแข็งแรงและ

ความยืดหยุ่น 

CDC แนะนำให้ผู้ใหญ่ควรออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 2.5 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ และเสริมสร้างกล้ามเนื้ออย่างน้อย 2 วันต่อสัปดาห์

การนอนอย่างมีคุณภาพและการจัดการความเครียด

ความเครียดเรื้อรังเป็นตัวกระตุ้นการอักเสบในร่างกาย การดูแลจิตใจให้สงบจึงสำคัญ เช่น การฝึกสติ (Mindfulness) ด้วยการทำสมาธิสั้น ๆ หรือการเดินอย่างมีสติ หรือ ใช้เทคนิคการหายใจลึก ๆ อย่าง “4-7-8” (สูดลมหายใจเข้า 4 วินาที กลั้นไว้ 7 วินาที แล้วผ่อนออก 8 วินาที) ช่วยคลายความตึงเครียดได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การใช้เวลาอยู่กับคนที่รักและคอยสนับสนุนเรา การมีเครือข่ายสังคมที่ดี รวมถึงการมีกิจกรรมที่ชื่นชอบ เช่น เล่นกีฬา ท่องเที่ยวทำอาหาร จะสร้างพลังบวกต่อทั้งกายและใจ ช่วยบรรเทาความเครียดและยืดอายุขัยได้

สุดท้าย การนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ จะช่วยลดระดับฮอร์โมนความเครียด (cortisol) และลดการอักเสบในร่างกาย

เลิกบุหรื่

การสูบบุหรี่กระตุ้นการอักเสบทั่วร่างกาย และเพิ่มความเสี่ยงโรคข้ออักเสบ รวมถึงโรคเรื้อรังอื่น ๆ

การแพทย์เชิงป้องกัน (Preventive medicine)

●    พบแพทย์อย่างสม่ำเสมอ ตรวจเช็กค่าความดัน ไขมันในเลือด น้ำตาล รวมถึงรับคำแนะนำจากแพทย์เพื่อวางแผนการดูแลสุขภาพระยะยาว
●    การตรวจสุขภาพเชิงลึก     
●    การใช้ยาหรืออาหารเสริมบางชนิด เช่น ยาลดน้ำตาลในเลือด (เมตฟอร์มิน), NAD+ boosters, Senolytics (ยาหรือสารกำจัดเซลล์ซอมบี้) น้ำมันปลา (Fish oil), กรดอัลฟาไลโปอิก, เรสเวอราทรอล, สไปรูลินา

 

การตรวจร่างกายที่เกี่ยวข้องกับ Inflammaging

1. Biomarker ทั่วไป ที่แสดงการอักเสบเรื้อรัง (Inflammatory Biomarkers)
- CRP (C‑reactive protein) และ hs-CRP (high-sensitivity CRP) ใช้วัดระดับการอักเสบในเลือด โดย hs‑CRP มีความอ่อนไหวสูง เหมาะสำหรับประเมินความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด 
- ESR (Erythrocyte Sedimentation Rate), Ferritin, Cytokines (เช่น IL‑6, TNF-α) เป็นตัวชี้วัดสำคัญที่ใช้ติดตามภาวะอักเสบในร่างกาย 
การตรวจเหล่านี้แสดงให้เห็นระดับการอักเสบโดยรวม แต่แยกไม่ออกว่าเกิดจากอวัยวะใดหรือโรคอะไรโดยเฉพาะ 

2. “Aging Clocks”  เครื่องมือวัดอายุทางชีวภาพของร่างกาย
ตัวอย่างเช่น Epigenetic Clocks (วัดจาก DNA methylation), หรือ Proteomic / Metabolomic / Transcriptomic clocks ที่วัดผ่านโปรตีน เนื้อเยื่อ หรือข้อมูลทางชีวภาพ และใช้เทคนิค machine learning ในการประเมินอายุทางชีวภาพ โดยสะท้อนถึงภาวะ Inflammaging ได้ในระดับโมเลกุล  
อย่างไรก็ตาม การตรวจด้วยวิธีนี้ เป็นการตรวจที่พบได้ในงานวิจัยหรือโรงพยาบาลชั้นนำเท่านั้น

3. การตรวจสุขภาพเชิงลึก (Comprehensive Health Check-up)
การตรวจหาระดับ inflammaging ด้วยวิธีการต่าง ๆ จะช่วยให้เราเห็นแนวโน้มสุขภาพในระยะยาว และสามารถปรับพฤติกรรมหรือรักษาเพื่อชะลอวัยและลดโรคเรื้อรังได้
สรุป Inflammaging คือภาวะการอักเสบที่มากับอายุ แต่เราสามารถชะลอและลดผลเสียได้ด้วยการกินอาหารที่ดี ออกกำลังกาย จัดการความเครียด เสริมอาหารที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนวิถีชีวิตทันทีทั้งหมด เริ่มจากสิ่งเล็ก ๆ เช่น เดินตอนเช้า 10 นาที หรือฝึกหายใจลึกวันละ 5 นาที แล้วค่อย ๆ เพิ่มพฤติกรรมดี ๆ ให้เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต หากกังวลเกี่ยวกับการอักเสบหรือสุขภาพโดยรวม ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำเฉพาะบุคคล

 

Inflammaging คือภาวะการอักเสบที่มากับอายุ แต่เราสามารถชะลอและลดผลเสียได้ด้วยการกินอาหารที่ดี ออกกำลังกาย จัดการความเครียด เสริมอาหารที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนวิถีชีวิตทันทีทั้งหมด เริ่มจากสิ่งเล็ก ๆ เช่น เดินตอนเช้า 10 นาที หรือฝึกหายใจลึกวันละ 5 นาที แล้วค่อย ๆ เพิ่มพฤติกรรมดี ๆ ให้เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต หากกังวลเกี่ยวกับการอักเสบหรือสุขภาพโดยรวม ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำเฉพาะบุคคล